Wojciech Zawalski

Od kilku tygodni żyjemy w cieniu epidemii Coronavirusa. Czy kobiety w ciąży są zagrożone ?

Nazywam się Wojciech Zawalski, jestem lekarzem specjalistą w dziedzinie ginekologii i położnictwa. Od ponad 20 lat jestem czynnym zawodowo lekarzem, opiekującym się ciężarnymi. W moim życiu zawodowym pracowałem w ośrodku referencyjnym trzeciego poziomu nadzoru położniczego a także byłem zastępcą i kierownikiem oddziału położniczo-ginekologicznego. Do napisania tego artykułu skłoniła mnie sytuacja z jaką zmagamy się wszyscy od kilku miesięcy – epidemia COVID-19, a przede wszystkim liczne pytania ciężarnych zaniepokojonych ryzykiem zakażenia się wirusem i wpływu infekcji na ciążę.
COVID-19 (corona virus disease -2019) jest to choroba zakaźna o ostrym przebiegu spowodowana zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Choroba objawia się najczęściej gorączką, suchym kaszlem i osłabieniem. W najcięższym przebiegu prowadzi do ostrego zapalenia płuc z towarzyszącą niewydolnością oddechową.
Epidemia rozpoczęła się w grudniu 2019 r, w chińskiej prowincji WUHAN.
Okres wylęgania wynosi od 2-14 dni, przeciętnie 5 dni. Na początku marca 2020 roku potwierdzono obecność COVID-19 w większości krajów półkuli północnej w tym w Polsce. 10 III potwierdzono 22 przypadki w Polsce.
Wirus wzbudza ogromny niepokój, graniczący z paniką. Jest to pierwsza epidemia ery mediów społecznościowych a co za tym idzie oprócz ogromnego zasięgu informacji docierających do wielu użytkowników mediów, mamy również do czynienia z dezinformacją a także celowym sianiem paniki w postaci tzw. fake-news.
W natłoku informacji brakuje rzetelnego opracowania skierowanego do ciężarnych, matek noworodków, ich rodzin a także osób sprawujących opiekę nad ciężarną i jej dzieckiem.
Macierzyństwo jest pięknym okresem w życiu kobiety, w życiu rodziny. Wymaga wiele wyrzeczeń i troski o rozwijające się nowe życie. Ciąży nie sprzyjają choroby i stres. A niestety epidemia stwarza wiele zagrożeń.
W medycynie, szczególnie tej dotyczącej opieki nad ciężarną najważniejsze są fakty. Zalecenia powinny być oparte na badaniach naukowych, a te wymagają czasu, odpowiedniej liczby przypadków poddanych analizie i grupy kontrolnej.
Niestety wirus SARS-Cov-2 powodujący COVID-19 znany jest medycynie od czterech miesięcy a ciężarnych, zakażonych wirusem, które urodziły i poddane zostały analizie ledwie około dwudziestu w pojedynczej analizie. Dlatego stan wiedzy, który przekazuję aktualny jest na dzień 10 marca 2020. Będę starał się śledzić doniesienia naukowe na bieżąco i aktualizować informacje. Zachęcam do śledzenia mojego bloga i kanału na YouTube. Adres strony, gdzie będę aktualizował informacje to http://www.ginekologzawalski.com.
To co wiemy na dziś to fakt, iż wirus rozprzestrzenia się drogą kropelkową tzn., że zarazić się można przebywając w obecności osoby zakażonej. Nie jest potrzebny kontakt bezpośredni, dotyk. Wystarczy przebywać w środku komunikacji publicznej, kinie, teatrze, sklepie itp., żeby ulec zakażeniu.
Zakażeniu możemy ulec również dotykając zakażonych lub przedmiotów przez nich dotykanych lub zanieczyszczonych śliną.
Najlepszą metodą unikania zakażenia jest częste mycie rąk i unikanie kontaktu z chorymi lub potencjalnie chorymi osobami. Coraz bardziej popularne staje się witanie bez podawania dłoni, unikanie pocałunków i uścisków.
Szczególnie ciężarne powinny unikać skupisk ludzi, miejsc publicznych. Uważać muszą na przychodnie lekarskie gdzie mogą spotkać się z chorymi. Zalecam przebywanie w domu, spacery w miejscach, gdzie nie gromadzą się ludzie. Wizyty w gabinecie lekarza położnika lub położnej powinny być umawiane na godzinę a poczekalnie izolowane od poczekalni pediatrycznych i internistycznych. Brak jest doniesień na temat większego narażenia ciężarnych na zachorowanie na COVID-19 ale analiza podobnie przebiegających infekcji wirusem SARS-1, MERS czy chociażby grypy wskazywać może na potencjalne większe ryzyko zachorowań w grupie ciężarnych.
Na dzień dzisiejszy brak jest doniesień dotyczących ryzyka przeniesienia wirusa na dziecko w łonie mamy. Również brak jest doniesień dotyczących zwiększonego występowania ryzyka porodem przedwczesnym czy też okołoporodowego niedotlenienia płodu. Chińskie doniesienia publikowane w prasie recenzowanej wskazują na konieczność stosowania sterydów celem przyśpieszenia dojrzewania płuc noworodka, w przypadku zagrożenia porodem przedwczesnym analogicznie do ciężarnych nie zarażonych COVID-19. Na szczęście brak jest doniesień o zgonie ciężarnych i noworodków spowodowanych wirusem. Brak jest również doniesień o zwiększonym ryzyku porodem przedwczesnym i niską masą urodzeniową dzieci matek z COVID-19. Chińskie i włoskie doniesienia rekomendują rozwiązanie ciąży u matki zakażonej SARS-CoV-2 drogą cięcia cesarskiego. U noworodków urodzonych drogą cięcia cesarskiego, ale również tych urodzonych drogą przez pochwową nie stwierdzono zakażenia wirusem, co utwierdza w przekonaniu, że wirus nie przenosi się drogą krwionośną ani pochwową podczas porodu. Dwa opisane przypadki COVID-19 u noworodka wskazują na zakażenie od matki po porodzie. Chińskie doświadczenia nie wskazują również na konieczność wcześniejszego zakończenia ciąży, chyba że stan matki lub dziecka tego wymaga. Sama infekcja nie jest wskazaniem do wcześniejszego ukończenia ciąży drogą cięcia cesarskiego lub indukcji porodu.
Mocno dyskusyjne jest karmienie piersią i kontakt matki z dzieckiem po porodzie. Amerykańskie CDC wskazuje, iż nie stwierdzono przenikania wirusa do mleka matki, ale istnieje ryzyko przeniesienia z matki na noworodka podczas kontaktu. Wspomniane wcześniej źródła chińskie również potwierdzają ryzyko zakażenia noworodka od matki.
Musimy jednak mieć na uwadze, że wspomniane powyżej prace, głównie chińskie i wynikające z nich zalecenia należy traktować bardzo ostrożnie i na bieżąco obserwować piśmiennictwo naukowe, albowiem wspomniana mała ilość przypadków i wiele niewiadomych dotyczących wirusa SARS-CoV-2 nie skłania do wydawania twardych rekomendacji a jedynie zaleceń.
To co można rekomendować z pełną odpowiedzialnością to regularne kontrole u lekarza prowadzącego ciąże, ale z zachowaniem maksymalnej ostrożności związanej z potencjalnie niebezpiecznymi poczekalniami, jeżeli są dzielone z gabinetami, gdzie mogą się pojawiać potencjalnie zakażone osoby.
Zalecane jest właściwe odżywianie i prowadzenie „zdrowego stylu „życia”. W przypadku podejrzenia u siebie zakażenia wirusem SARS-Cov-2 należy niezwłocznie skontaktować się ze stacją Państwowej Inspekcji Sanitarnej a także swoim lekarzem ginekologiem-położnikiem. Zalecana forma kontaktu – telefon. W przypadku wątpliwości dostępna jest infolinia NFZ (tel. 800-190-590), gdzie można uzyskać informacje o sposobie postępowania. Musimy zdawać sobie sprawę z faktu, iż w najbliższych tygodniach należy się spodziewać szybkiego wzrostu zachorowań a co za tym idzie zwiększonego ryzyka dla ciężarnych. Mogą się także pojawiać nowe, niezwykle istotne informacje i zalecenia. Ciężarne zachęcam do rozmowy ze swoim lekarzem prowadzącym ciążę i uzgodnienia z nim zasad postępowania a także ustalenia z nim zasad kontaktu (telefon, mail, komunikator etc) na wypadek zagrożenia. Zachęcam również do subskrypcji informacji zawartych na mojej stronie http://www.ginekologzawalski.com oraz w mediach społecznościowych gdzie będę umieszczał aktualne informacje i zalecenia. Zezwalam i zachęcam do udostępniania w formie drukowanej i elektronicznej niniejszego tekstu, w wersji tu zamieszczonej bez dokonywania przeróbek i skrótów.